دیوید بارنیا روز سهشنبه دوره پنجساله ریاستش بر موساد را به پایان رساند، دورهای که این سازمان از نهادی که همزمان فقط یک یا دو عملیات مخفی انجام میداد، به دستگاهی تبدیل شد که میتوانست بر روند جنگ در چندین جبهه خاورمیانه، از ایران و لبنان گرفته تا حفاظت از یهودیان در برابر حملات تروریستی در خارج از کشور تاثیر بگذارد.
به نوشته اورشلیم پست، او دههها در موساد فعالیت کرد و در حساسترین سالهای تاریخ اسرائیل در راس این سازمان قرار داشت. بارنیا در عملیاتهای مختلف علیه جمهوری اسلامی ایران نقش داشت و صدها عامل اطلاعاتی در عملیات خرابکارانه ژوئن ۲۰۲۵ مشارکت داشتند. در سپتامبر ۲۰۲۴ نیز عملیات انفجار پیجرها که به کشته شدن نیروهای حزبالله انجامید، و همچنین ترور حسن نصرالله در لبنان، تحت نظارت بارنیا انجام شد.
عوامل لبنانی موساد از دل آتش گذشتند تا نصرالله را ترور کنند
در ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۴، حدود ۱۰ روز پس از عملیات انفجار پیجرها، دهها جنگنده اف-۱۵ اسرائیل مقر زیرزمینی حزبالله در ضاحیه بیروت را هدف قرار دادند و با پرتاب ۸۵ بمب، حسن نصرالله را ترور کردند.
نصرالله که بیش از سه دهه رهبری حزبالله را برعهده داشت همراه حدود ۲۰ فرمانده نظامی حزبالله کشته شد.
این عملیات بر پایه یک دهه جمعآوری اطلاعات دقیق از سوی ارتش اسرائیل و موساد، از جمله اطلاعات بهدستآمده از ایرانیان همکار حزبالله، انجام شد. پیشتر گزارش شده بود که موساد سامانههای هدفگیری را در نقاط مشخصی از ساختمان بالای پناهگاه نصرالله کار گذاشته بود.
اکنون فاش شده است که بسیاری از این عوامل لبنانیهای محلی وابسته به موساد بودند، نه نیروهای نظامی اسرائیلی. این عوامل گاه مجبور بودند فقط چند دقیقه پس از حمله هوایی اسرائیل وارد مناطق هدف شوند تا میزان خسارت را ارزیابی یا تجهیزات لازم برای عملیات را نصب کنند.
در مقر موساد و ارتش اسرائیل، بارنیا و فرماندهان نیروی هوایی تلاش میکردند از هدف قرار گرفتن این نیروها جلوگیری کنند. عوامل لبنانی میان دود، آتش و ویرانی حرکت میکردند و همزمان نگران حملات اسرائیل و شناسایی از جانب حزبالله بودند.
بارنیا این نیروها را «شیردل» توصیف کرد. در سال ۲۰۲۵، این عوامل و موساد جایزه اسرائیل در حوزه عملیات اطلاعاتی را دریافت کردند، هرچند هویت آنان همچنان محرمانه باقی مانده است.
چرا ترامپ عملیات کردها علیه جمهوری اسلامی را وتو کرد؟
منابع نزدیک به بارنیا میگویند ایده استفاده از نیروهای کرد برای آغاز عملیات زمینی در ایران ابتدا از سوی آمریکا مطرح شده بود. آمریکا در سال ۲۰۰۳ نیز از کردها در عملیات مشترک برای سرنگونی صدام حسین استفاده کرده بود.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
طبق این روایت، همان نیروهای کردی که در عملیات بغداد مشارکت داشتند، از جمله مسعود بارزانی، قرار بود در طرح اسرائیل علیه جمهوری اسلامی فعال شوند. منابع اسرائیلی معتقد بودند کردهای عراق و ایران توانایی رزمی قابلتوجهی دارند و بدون آموزش اضافی میتوانند وارد عملیات شوند.
اسرائیل آماده بود علاوه بر ایجاد منطقه پرواز ممنوع، پشتیبانی هوایی مستمر برای پیشروی کردها فراهم کند. سلاحهایی که کردها از آمریکا و موساد دریافت کرده بودند، از جمله تسلیحاتی که ارتش اسرائیل از حماس و حزبالله ضبط کرده بود، در آمادهسازی این نیروها نقش داشت.
درباره دلیل مخالفت دونالد ترامپ با این عملیات اختلاف نظر وجود دارد. برخی میگویند مقامهای آمریکایی او را متقاعد کردند و برخی دیگر نقش رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، را مطرح میکنند.
در داخل اسرائیل نیز برخی مقامها در مورد موفقیت عملیات تردید داشتند، اما منابع نزدیک به بارنيا تاکید میکنند بسیاری از عملیاتهای موساد ابتدا غیرممکن به نظر میرسیدند.
دیدگاههای بارنیا درباره تغییر رژیم
بارنیا در تماس ویدیویی با ترامپ در ۱۲ فوریه گفته بود سقوط جمهوری اسلامی فوری نخواهد بود و ممکن است یک سال یا بیشتر پس از پایان جنگ طول بکشد. او معتقد بود جنگ، بهویژه همراه عملیات زمینی کردها، شرایط را برای تغییر رژیم فراهم میکند.
ارتش اسرائیل حملاتی علیه نیروهای حکومتی و بسیج در مناطق کردنشین انجام داد، اما فقط به حدود ۱۰ درصد اهداف مربوط به حمایت از عملیات کردها حمله شد. این اهداف بخشی از مرحلهای جداگانه از جنگ بودند که هرگز کامل اجرا نشد.
در این طرح، حدود ۸ میلیون کرد و همچنین اقلیتهایی مانند بلوچها میتوانستند وارد روند فشار و سرنگونی رژیم شوند.
به باور بارنیا، اگر ترامپ فشار مالی، دریایی، دیپلماتیک و نظامی بر ایران را حفظ کند، حکومت ظرف یک سال سقوط خواهد کرد. اما اگر تحریمها یا محاصره دریایی پیش از توافق نهایی برداشته شود، جمهوری اسلامی دوباره تقویت خواهد شد.
چه کسی ایران را اداره میکند؟
پس از ترور علی خامنهای در ۹ اسفند، بحث درباره جانشین او ادامه داشته است. منابع موساد معتقدند مجتبی خامنهای کنترل واقعی را در دست گرفته است.
شدت جراحات مجتبی خامنهای در حملهای که پدرش در آن کشته شد مشخص نیست، اما ارزیابی اسرائیل این است که او عملا نقش رهبر جدید را برعهده گرفته است.
در مورد اظهارنظرهای پراکندهای که میکوشند تردید ایجاد کنند آیا مجتبی خامنهای واقعا زمام امور را در دست دارد یا خیر، منابع دفاعی اسرائیل این سخنان را بیشتر تلاشی برای واداشتن مجتبی خامنهای به پاسخگویی سریعتر به پیشنهادهای آمریکا تلقی میکنند.
چرا آمریکا یا اسرائیل به تاسیسات «کوه کلنگ» حمله نکردهاند؟
اگرچه حملات آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵ تاسیسات فردو را نابود کرد، جمهوری اسلامی موفق شد تاسیسات عمیقتری ایجاد کند که حتی بمبهای سنگرشکن آمریکا نیز توان تخریب آن را ندارند.
تاسیسات «کوه کلنگ» که نخستینبار در سال ۲۰۲۱ گزارش شد، هنوز عملیاتی نشده است؛ اما مقامهای آمریکایی و اسرائیلی آن را یکی از نگرانیهای اصلی هستهای میدانند، بهویژه اگر جمهوری اسلامی اورانیوم ۶۰ درصدی را به آنجا منتقل کند.
ترامپ اعلام کرده است تمایلی به اعزام نیروی زمینی گسترده برای نابودی این سایت یا توقیف ذخایر اورانیوم ۶۰ درصد ندارد و ترجیح میدهد مذاکرات به محدودسازی برنامه هستهای ایران منجر شود.
ژنرالهای آمریکایی هشدار دادهاند عملیات زمینی برای توقیف اورانیوم ممکن است ماهها طول بکشد و تلفات زیادی داشته باشد.
چرا عملیات زمینی موساد علیه برنامه هستهای ایران لغو شد؟
در نشستهای اواخر آوریل و اوایل مه ۲۰۲۴، بنیامین نتانیاهو، موساد و مقامهای ارشد ارتش اسرائیل طرحی گسترده برای اجرای عملیاتی بیسابقه علیه برنامه هستهای جمهوری اسلامی را بررسی کردند. این طرح شامل نابودی همزمان بخش عمدهای از تاسیسات هستهای ایران، از جمله فردو، بود. پیشتر موساد به خرابکاری در تاسیسات دیگر مانند نطنز و کرج متهم شده بود، اما این عملیات قرار بود بسیار وسیعتر و پیچیدهتر باشد.
در نهایت، نتانیاهو این طرح را بیش از حد بزرگ، غیرواقعبینانه و غیرقابل اجرا ارزیابی کرد. شائول موفاز، رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل، و یاکوو ناگل، رئیس پیشین شورای امنیت ملی، نیز آن را غیرعملی دانستند. پس از آن، هرتزی هالوی، رئیس وقت ستاد ارتش، و یوآو گالانت، وزیر دفاع وقت، برنامه را متوقف کردند و گفته میشود دیوید بارنیا، رئیس موساد، نیز با توجه به همین ارزیابیها از ادامه آن صرفنظر کرد.
پس از لغو این طرح، ارتش اسرائیل برنامهریزی برای حمله هوایی احتمالی به ایران را آغاز کرد، برنامهای که از نوامبر ۲۰۲۴ گسترش پیدا کرد و در ژوئن ۲۰۲۵ اجرا شد.
منابع نزدیک به بارنیا سه دلیل اصلی برای کنارگذاری عملیات موساد مطرح کردهاند. نخست، تردید مقامهای ارتش و نهادهای امنیتی در مورد استفاده گسترده از عوامل ایرانی محلی بود، زیرا نگران بودند عملیات لو برود. دوم، مقامهای نظامی خواهان شواهد و تجربه عملی موساد برای اجرای عملیاتی در این مقیاس بودند. سومین عامل، درگیری گسترده ارتش اسرائیل در غزه پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بود، موضوعی که از نگاه موساد باعث میشد ارتش نتواند پوشش و حمایت نظامی لازم را برای چنین عملیات پیچیدهای فراهم کند.
بهترین نتیجه جنگ با حزبالله چه میتواند باشد؟
در مورد جنگ با حزبالله، چند مقام ارشد سیاسی و دفاعی اسرائیل پس از مداخله ترامپ برای جلوگیری از حمله ارتش اسرائیل به حزبالله در بیروت، با احتیاط اما قاطعانه از او انتقاد کردند. آنان وضعیت حزبالله را به دو مرحله پیش و پس از مداخله ترامپ تقسیم میکنند و میگویند این اقدام باعث شد حزبالله تصور کند اسرائیل دیگر به ضاحیه حمله نخواهد کرد و همین مسئله موقعیت آن را تقویت کرده است.
به گفته منابع اسرائیلی، این موضوع بر مذاکرات داخلی لبنان و تلاشها برای خلع سلاح حزبالله نیز اثر میگذارد. بارنیا نیز احتمالا با این ارزیابی مخالفتی ندارد، اما با حفظ نامحدود جنوب لبنان موافق نیست و آن را فقط اهرمی موقت برای واداشتن حزبالله به خلع سلاح میداند.
بارنیا درباره رئيس جدید موساد چه نظری دارد؟
بارنیا پیشتر علنی با انتصاب رومن گافمن به ریاست موساد مخالفت کرده بود. با این حال، پس از تایید نهایی گافمن در دیوان عالی اسرائیل، بارنیا از کارکنان موساد خواست از او حمایت کامل کنند.
منابع نزدیک به بارنیا میگویند برخلاف برخی گزارشها، انتظار استعفای گسترده در موساد وجود ندارد. فقط رئیس بخش «تِوِل» اعلام کرده است قصد ترک سازمان را دارد.
بارنیا همچنین معتقد است دیوید زینی، رئیس شینبت، کاملا واجد صلاحیت است و عملکرد موفقی داشته است.
او اکنون پس از پایان ماموریتش در موساد، هنوز تصمیم روشنی برای آینده نگرفته، اما نقش او در شکلدهی به سیاستها و عملیاتهای اسرائیل در سالهای اخیر جایگاه ویژهای برایش ایجاد کرده است.
